
به گزارش روابط عمومی تدکو، علیرضا کفشکنان، مشاور عالی مدیرعامل این هلدینگ، در نشست تخصصی «انرژی تاکز» با موضوع «بهرهوری انرژی در صنایع انرژیبر؛ از چالشهای حکمرانی تا راهکارهای اجرایی» که نهم آبانماه ۱۴۰۵ در پژوهشگاه نیرو برگزار شد، با اشاره به هشدارهای کارشناسان درباره شکلگیری بحران انرژی در کشور، اظهار کرد: متخصصان حوزه انرژی سالها پیش نسبت به بروز چالشهای جدی در بخش برق و گاز به سیاستگذاران، دولتها و وزارتخانههای نفت و نیرو هشدار داده بودند؛ چراکه با روند فزاینده مصرف برق و گاز، مواجهه با ناترازی انرژی قابل پیشبینی بود.
ریشههای ناترازی انرژی و کاهش سرمایهگذاری در صنعت نیروگاهی
کفشکنان با اشاره به اینکه کمبود انرژی در کشور از سالهای گذشته وجود داشته است، افزود: اگرچه پیش از این نیز کمبود برق وجود داشت، اما نخستین سالی که این چالش بهصورت ملموس و گسترده احساس شد، سال ۱۴۰۰ و در دوره وزارت دکتر اردکانیان بود. تا پیش از آن، بخش عمده فشار ناشی از کمبود برق بر صنایع تحمیل میشد و خانوارها آسیب کمتری را تجربه میکردند، اما از سال ۱۴۰۰ آثار این وضعیت در زندگی خانوارها نیز نمایان شد.
وی ادامه داد: در همان مقطع، مسئله صنایع انرژیبر، بهویژه صنعت فولاد که از جمله انرژیبرترین صنایع کشور به شمار میرود، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت. در این دوره مشخص شد که نمیتوان همچنان انرژی ارزان و یارانهای را در اختیار صنایع قرار داد و در عین حال شاهد صادرات گسترده محصولات آنها به بازارهای بینالمللی بود؛ محصولاتی که بخشی از مزیت رقابتی آنها از رانت انرژی ناشی میشد.
مشاور عالی مدیرعامل تدکو با اشاره به پیامدهای این سیاستها بر سرمایهگذاری در حوزه انرژی تصریح کرد: نتیجه چنین روندی این بود که سرمایهگذاری در صنعت انرژی، بهویژه در بخش نیروگاهی، بهتدریج توجیه اقتصادی خود را از دست داد. در سالهای گذشته نیروگاههایی با کمک دولت احداث شده بودند، اما به مرور شاهد کاهش سرمایهگذاری در این بخش بودیم.
وی یکی از ریشههای این وضعیت را به سیاست تثبیت قیمت انرژی در سال ۱۳۸۴ مرتبط دانست و گفت: تصویب و اجرای سیاست تثبیت قیمت انرژی در مجلس شورای اسلامی، از جمله عواملی بود که در ادامه مسیر، بر اقتصاد انرژی و انگیزه سرمایهگذاری در این حوزه اثر گذاشت.
کمبود ۱۵ هزار مگاوات برق و ۳۰۰ میلیون مترمکعب گاز در روز
کفشکنان با تشریح ابعاد کنونی ناترازی انرژی در کشور اظهار کرد: در حال حاضر در اوج مصرف برق، با کمبودی در حدود ۱۵ هزار مگاوات مواجه هستیم. در بخش گاز نیز وضعیت مشابهی وجود دارد و در روزهای اوج مصرف، بهویژه در فصل زمستان، کمبود روزانه گاز به حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب میرسد.
وی با اشاره به آمار سالانه کمبود گاز افزود: بر اساس گزارش رسمی دیوان محاسبات کشور، از سال ۱۴۰۰ به بعد، در شرایطی که تصور عمومی بر نبود کمبود جدی گاز بود، از مجموع حدود ۲۵۰ میلیارد مترمکعب گاز مورد نیاز، نزدیک به ۶۴ میلیارد مترمکعب با کمبود مواجه بودیم.
مشاور عالی مدیرعامل تدکو ادامه داد: اکنون صنایع کشور در تابستان با محدودیت برق و در زمستان با محدودیت گاز روبهرو هستند و این شرایط، استمرار فعالیت و برنامهریزی تولید در بخش صنعت را با دشواری مواجه کرده است.
تأثیر جنگ تحمیلی سوم بر زیرساختهای انرژی کشور
کفشکنان با اشاره به آسیبهای واردشده به تأسیسات انرژی در جریان جنگ تحمیلی سوم گفت: این شرایط، مشکلات موجود را مضاعف کرد. بخشی از تأسیسات پالایشگاهی که حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز تأمین میکردند، آسیب دیدند که خوشبختانه حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیبدیده بازسازی و به شبکه بازگشت.
وی افزود: در بخش برق نیز بیش از چهار هزار مگاوات از ظرفیت تولید برق کشور دچار اختلال شد و صنایعی همچون پتروشیمی و فولاد از این شرایط تأثیر پذیرفتند. البته بخشی از ظرفیت نیروگاهی نیز با تلاش متخصصان، کارگران و مهندسان داخلی مجدداً به مدار تولید بازگشت.
وی با تأکید بر تداوم چالش ناترازی انرژی خاطرنشان کرد: با وجود تلاشهای صورتگرفته برای بازسازی و بازگرداندن ظرفیتهای آسیبدیده، همچنان با کمبود انرژی مواجه خواهیم بود. هشدارهایی نیز درباره شرایط زمستان پیشرو مطرح شده است که بر اساس آن، سه استان با کمبود شدید انرژی و ۱۱ استان دیگر در معرض خطر کمبود قرار خواهند گرفت.
سه مسیر اصلی برای عبور از ناترازی انرژی
مشاور عالی مدیرعامل تدکو در ادامه، با طرح این پرسش که برای مواجهه با ناترازی برق و گاز چه راهکارهایی پیشروی کشور قرار دارد، سه مسیر اصلی را تشریح کرد و گفت: نخستین مسیر، اصلاح فرهنگ و الگوی مصرف در بخش خانوار و صنعت و رساندن آن به استانداردهای متعارف است. متأسفانه الگوی مصرف انرژی در هر دو بخش خانوار و صنعت با استانداردهای مطلوب فاصله دارد و در درجه نخست باید به سمت کاهش مصرف حرکت کنیم.
وی دومین مسیر را بهینهسازی و ارتقای بهرهوری انرژی در بخشهای مصرف و تولید عنوان کرد و افزود: کشورهای موفق جهان نیز برای مدیریت منابع انرژی و عبور از چالشهای مشابه، این مسیر را دنبال کردهاند.
کفشکنان تأمین انرژی را سومین راهکار دانست و تصریح کرد: در کنار اصلاح الگوی مصرف و بهینهسازی، تأمین انرژی نیز ضرورت دارد؛ اما آنچه در حوزه بهرهوری و بهینهسازی انجام میشود، منافع قابلتوجهی برای کشور به همراه خواهد داشت. عقل، منطق و محاسبات اقتصادی حکم میکند که حرکت به سمت بهینهسازی مصرف انرژی در اولویت قرار گیرد.
سهم ۳۶ درصدی صنایع از مصرف برق کشور؛ فولاد و آهن در صدر مصرفکنندگان
کفشکنان در بخش دیگری از سخنان خود با تمرکز بر سهم صنایع از مصرف انرژی کشور اظهار کرد: حدود ۳۶ درصد از مصرف برق کشور به صنایع اختصاص دارد. در میان صنایع نیز فولاد و آهن از بزرگترین مصرفکنندگان انرژی هستند و حدود ۱۲ درصد از مصرف برق کشور به این بخش اختصاص دارد.
وی افزود: پس از صنعت فولاد و آهن، صنایعی همچون مس و آلومینیوم با فاصله قرار میگیرند و در ادامه، سیمان و پتروشیمی از دیگر بخشهای مهم مصرفکننده انرژی به شمار میروند. در بخش گاز نیز تقریباً الگوی مشابهی از مصرف در صنایع انرژیبر وجود دارد.
مصرف ۳۰ میلیون بشکه معادل نفت خام در صنعت فولاد
مشاور عالی مدیرعامل تدکو با اشاره به اهمیت شاخص مصرف انرژی ویژه یا SEC در مدیریت مصرف انرژی گفت: یکی از شاخصهای بسیار مهم در مدیریت مصرف، انرژی ویژه یا SEC است که میزان مصرف انرژی به ازای تولید یک واحد محصول را نشان میدهد. بررسی این شاخص در صنایع مختلف میتواند ظرفیتهای واقعی صرفهجویی و بهینهسازی را مشخص کند.
وی با ارائه آماری از میزان مصرف انرژی صنایع مختلف بر اساس بشکه معادل نفت خام (BOE) در سال، اظهار کرد: بر اساس آمار ارائهشده، مصرف انرژی صنعت شیشهسازی حدود ۳.۶ میلیون بشکه معادل نفت خام در سال، صنعت قند و شکر ۸.۳ میلیون، روغن نباتی ۱.۸ میلیون، لاستیک ۸۳۰ هزار، آجر ۱۷ میلیون، کاشی و سرامیک ۳.۷ میلیون، سیمان ۱۸ میلیون، گچ ۲.۴ میلیون و آهن و فولاد حدود ۲۹.۸ میلیون بشکه معادل نفت خام در سال است.
کفشکنان با اشاره به مجموع مصرف این صنایع تصریح کرد: مجموع مصرف انرژی صنایع مورد اشاره به حدود ۸۶ تا ۸۷ میلیون بشکه معادل نفت خام میرسد که صنعت فولاد و آهن بهتنهایی حدود ۴۰ درصد این میزان را به خود اختصاص میدهد.
وی ادامه داد: این ارقام نشان میدهد هر میزان که بتوانیم بر بهینهسازی مصرف انرژی در صنعت فولاد و آهن تمرکز کنیم، اثرگذاری قابلتوجهی بر کاهش مصرف انرژی در سطح صنایع کشور خواهیم داشت.
فاصله مصرف انرژی فولاد ایران با متوسط جهانی
کفشکنان با اشاره به شاخص مصرف گاز به ازای تولید هر تن محصول در صنعت فولاد گفت: بر اساس جدول مورد اشاره، مصرف انرژی ویژه این صنعت حدود ۳۹۶ مترمکعب گاز به ازای هر تن تولید در نظر گرفته شده، در حالی که معیار مصرف تعیینشده برای آن ۳۲۴ مترمکعب است.
وی با بیان اینکه حتی برخی معیارهای مصرف تعیینشده در کشور نیز با استانداردهای جهانی فاصله دارند، افزود: به اعتقاد من، معیارهای فعلی در برخی صنایع با ارقام بالاتری نسبت به متوسط جهانی تعیین شدهاند و لازم است در بازنگری آنها، وضعیت واقعی فناوری و ظرفیتهای صرفهجویی مورد توجه قرار گیرد.
وی برای تشریح این موضوع به صنعت فولاد اشاره کرد و گفت: متوسط جهانی مصرف گاز در صنعت فولاد حدود ۲۹۰ مترمکعب به ازای هر تن تولید است، در حالی که این رقم در کشور ما به ۳۹۶ مترمکعب میرسد. این فاصله نشان میدهد ظرفیت قابلتوجهی برای ارتقای بهرهوری و کاهش مصرف در این صنعت وجود دارد.
ظرفیت مغفول بازیافت حرارت در صنعت سیمان
مشاور عالی مدیرعامل تدکو در ادامه با اشاره به وضعیت مصرف انرژی در صنعت سیمان، بر ضرورت اصلاح معیارهای مصرف و استفاده از فناوری بازیافت حرارت تأکید کرد و گفت: در صنعت سیمان، مصرف گاز به ازای هر تن تولید حدود ۹۲ مترمکعب است، در حالی که معیار تعیینشده در جدول مورد اشاره ۹۱ مترمکعب است؛ یعنی بر اساس این معیار، فاصله مصرف واقعی با استاندارد تنها حدود یک درصد محاسبه میشود.
وی با انتقاد از این شیوه ارزیابی افزود: در حالی این فاصله یک درصدی مطرح میشود که واحدهای سیمانی کشور از ظرفیت قابلتوجهی برای بازیافت حرارت برخوردارند و تاکنون واحدهای بازیافت حرارت یا WHR در کارخانههای سیمان کشور مورد استفاده قرار نگرفتهاند.
کفشکنان تصریح کرد: در صنعت سیمان، میزان قابلتوجهی از حرارت تولیدشده در فرآیند فعالیت کارخانهها به هدر میرود. در صورتی که بتوان با احداث و بهرهبرداری از واحدهای WHR این حرارت را بازیافت کرد، امکان تأمین بیش از ۳۰ درصد برق مصرفی کارخانه از محل حرارت اتلافشده وجود دارد.
وی ادامه داد: به بیان دیگر، با آغاز فعالیت یک واحد سیمانی، میتوان بخشی از برق مورد نیاز آن را از محل حرارتی که در شرایط فعلی بدون استفاده از دست میرود، تأمین کرد. این موضوع نمونه روشنی از ظرفیتهای مغفول بهینهسازی انرژی در صنایع کشور است.
وی همچنین با مقایسه مصرف انرژی صنعت سیمان در ایران و جهان گفت: متوسط مصرف گاز در صنعت سیمان جهان حدود ۷۲ مترمکعب به ازای هر تن تولید است، در حالی که معیار تعیینشده در کشور ۹۱ مترمکعب است. بنابراین، معیارهای موجود لزوماً بازتابدهنده ظرفیت واقعی بهینهسازی و فاصله صنایع کشور با استانداردهای جهانی نیستند.
فولاد، سیمان و آجر؛ سه اولویت اصلی در بهینهسازی انرژی صنایع
کفشکنان در ادامه با اشاره به ظرفیت صرفهجویی انرژی در صنایع مختلف اظهار کرد: آجر نیز از جمله صنایع پرمصرف کشور است و این موضوع نشان میدهد بخش ساختمان و صنایع وابسته به آن سهم قابلتوجهی در مصرف انرژی دارند.
وی افزود: بر اساس محاسبات ارائهشده، حتی اگر صنایع فولاد کشور صرفاً به معیار مصرف تعیینشده از سوی سازمان استاندارد دست پیدا کنند، امکان صرفهجویی معادل حدود ۵.۳ میلیون بشکه معادل نفت خام وجود خواهد داشت. ارزش مالی این میزان صرفهجویی نیز در محاسبات جدول حدود ۵۳۸ میلیون دلار اعلام شده است؛ هرچند مبنای دقیق محاسبه این ارزش مالی مشخص نیست، اما همین رقم نیز بزرگی ظرفیت اقتصادی صرفهجویی را نشان میدهد.
مشاور عالی مدیرعامل تدکو تأکید کرد: از مجموع حدود ۸۷ میلیون بشکه معادل نفت خام مصرف انرژی صنایع انرژیبر، بیشترین سهم متعلق به صنعت آهن و فولاد است و پس از آن صنایع سیمان و آجر قرار دارند. بنابراین، اگر در برنامههای بهینهسازی انرژی این سه صنعت بهعنوان اولویتهای اصلی مورد توجه قرار گیرند، میتوان به نتایج قابلتوجهی در کاهش مصرف و ارتقای بهرهوری دست یافت.
ضرورت مقایسه مصرف انرژی با کشورهای نفتخیز
کفشکنان در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به مباحث مطرحشده از سوی دکتر هاشم اورعی درباره شدت بالای مصرف انرژی در کشور، ضمن تأیید ضرورت اصلاح الگوی مصرف، بر اهمیت توجه به ساختار اقتصادی و صنعتی کشورها در مقایسه شاخصهای انرژی تأکید کرد.
وی اظهار کرد: ما نیز قبول داریم که مصرف انرژی در کشور بسیار بالاست و از این نظر، بهویژه در بخش خانوار، میتوان برخی مقایسهها را با کشورهایی مانند ترکیه انجام داد؛ اما باید به این نکته نیز توجه کنیم که کشورهای نفتخیز که ساختار صنعتی آنها عمدتاً بر پایه توسعه نفت و فرآوردههای نفتی شکل گرفته است، بهطور طبیعی الگوی مصرف انرژی متفاوتی دارند.
وی افزود: از یک سو باید وضعیت خود را با متوسط جهانی مقایسه کنیم و از سوی دیگر، لازم است مقایسهای نیز با کشورهای نفتخیز داشته باشیم تا ارزیابی دقیقتری از عملکرد و شدت مصرف انرژی کشور به دست آوریم.
کفشکنان با اشاره به جایگاه ایران در تولید و صادرات محصولات پتروشیمی گفت: همانطور که مهندس علاءالدینی نیز بهدرستی اشاره کردند، ایران از جمله کشورهای آلاینده جهان به شمار میرود و در رتبهبندیهای مطرحشده، در جایگاه ششم یا هفتم قرار میگیرد. با این حال، باید توجه داشت که کشور در حوزه پتروشیمی پیشرفتهای قابلتوجهی داشته و بخش مهمی از مسیر خامفروشی فاصله گرفته است.
وی ادامه داد: امروز بخشی از گاز کشور بهجای صادرات به شکل خام، به محصولات پتروشیمی تبدیل و با ارزش افزوده بالاتر به بازارهای بینالمللی صادر میشود. در گذشته بخش قابلتوجهی از نفت و گاز کشور بهصورت خام صادر میشد و در حوزه گاز نیز صادرات به کشورهایی مانند ترکیه، ارمنستان و عراق انجام میگرفت؛ اما در سالهای اخیر، با توسعه صنایع پتروشیمی، بخشی از صادرات گاز کشور به شکل غیرمستقیم و از طریق تبدیل آن به محصولات با ارزش افزوده بالاتر صورت میگیرد.
مشاور عالی مدیرعامل تدکو در پایان خاطرنشان کرد: اگرچه وضعیت مصرف انرژی کشور مطلوب نیست و در شاخص شدت مصرف انرژی متناسب با تولید ناخالص داخلی (GDP)، ایران در زمره کشورهای دارای مصرف بالا قرار میگیرد، اما برای ارزیابی دقیقتر باید ساختار اقتصادی و صنعتی کشور و جایگاه آن در میان کشورهای نفتخیز نیز در نظر گرفته شود. این مقایسه میتواند تصویر واقعبینانهتری از وضعیت انرژی کشور ارائه دهد و در کنار آن، ضرورت اصلاح الگوی مصرف و حرکت به سمت بهرهوری بیشتر را نیز برجسته کند.
لینک کوتاه خبر
دیگر خبرها
دیگر خبرها